Andrzej Kosendiak: Szarzyński [2CD]

"Znany dziś korpus dzieł Stanisława Sylwestra Szarzyńskiego obejmuje dziesięć utworów, których wysoka jakość i atrakcyjność brzmieniowa stawia ich twórcę w rzędzie najwybitniejszych polskich kompozytorów epoki baroku. (...) Nie są znane żadne dokumenty archiwalne odnoszące się do postaci Szarzyńskiego ani autografy jego dzieł. Żył najprawdopodobniej w ostatnich dekadach XVII wieku, natomiast daty jego urodzin i śmierci oraz miejsce lub miejsca jego działalności są niemożliwe do ustalenia. (...) Niemal wszystkie zachowane kompozycje Stanisława Sylwestra Szarzyńskiego są utrzymane w nurcie seconda pratica i ukształtowane według typowej dla drugiej połowy XVII wieku zasady koncertowania. Jedynym, ale znaczącym wyjątkiem jest "Missa septem dolorum Beatae Mariae Virginis", dotychczas niewydana i nienagrywana.(...) Solowe koncerty kościelne Szarzyńskiego operują typową dla jego epoki obsadą z towarzyszeniem dwojga skrzypiec i basso continuo, charakteryzują się jednak różnorodnością ukształtowań formalnych. Najbardziej mozaikowo zbudowany jest sopranowy koncert "Veni Sancte Spiritus", stanowiący umuzycznienie słów sekwencji na Zesłanie Ducha Świętego.(...) Tenorowy koncert "Pariendo non gravaris" i altowy "Quam felix curia" to z kolei regularne formy czteroodcinkowe składające się z cząstek na przemian wolnych i szybkich. Szarzyński eksperymentuje w nich z użyciem "nowych" tonacji, wykraczających daleko poza tradycyjny system wywodzący się z kościelnych modi: pierwszy z nich napisany jest w tonacji cis-moll, drugi zaś w b-moll. (...) Inny solowy koncert kościelny, "Ave Regina", dotychczas dostępny w odrębnym wydaniu, był w łowickim rękopisie ostatnią częścią "Completorium" Szarzyńskiego. Cykl ten stanowi muzyczne ujęcie czterech psalmów, hymnu "Te lucis ante terminum" i kantyku "Nunc dimittis", po których, zgodnie z wymogami liturgicznymi, następuje antyfona maryjna. Cały cykl przeznaczony jest na cztery głosy wokalne, dwoje skrzypiec i continuo. (...) Jednoczęściowym, ale szeroko rozbudowanym utworem jest opracowanie tekstu Litanii Loretańskiej, które w kopii łowickiej nosiło tytuł "Litania cursoria" - polsko-łacińska hybryda, odwołująca się być może do cursus marianus, tzw. małego oficjum ku czci Matki Bożej. (...) "Ad hymnos ad cantus" jest zwartą kompozycją na pięć głosów wokalnych z towarzyszeniem instrumentów, napisaną w formie koncertu ritornelowego (zwanego również rondowym). Ritornel ten, utrzymany w fakturze homorytmicznej i obsadzie tutti, prezentowany jest dwukrotnie w pełnej postaci, a jego końcowe takty służą również za powracający "refren" w mozaikowo zbudowanym odcinku "Agite ergo". (...) Jedyny utwór instrumentalny Szarzyńskiego, Sonata na dwoje skrzypiec i basso pro organo, to jednocześnie jedyny zachowany zabytek polskiej muzyki instrumentalnej z drugiej połowy XVII wieku. (?)" - Marcin Szelest