Bernard Haitink: RMF Classic Kolekcja: Szostakowicz [CD]

Zimna wojna i Związek Radziecki splatające się ze sztuką Dymitra Szostakowicza do dziś stanowią podstawę odbioru jego muzyki. „Nie ma muzyki nic nieznaczącej” – zwykł mawiać do swych studentów. Stanowiło to równocześnie jego motto artystyczne, które stało się swoistym przekleństwem, na którym oparli swe działania przeciwni mu urzędnicy państwowi. Twórczość Szostakowicza wykorzystuje wszystkie formy, poczynając od symfonii i oper, przez ścieżki dźwiękowe do ponad trzydziestu filmów, po opracowania muzyczne do spektakli teatralnych i tzw. muzykę lekką. Jego Romans z filmu The Gadfly oraz Suita jazzowa nadal figurują w „alei sław” stacji radiowych z muzyką klasyczną. Różnorodność emocji, szeroki zakres stylów i głębokość ekspresji czynią z S zostakowicza jednego z najbardziej znaczących kompozytorów XX wieku. Wymiar humanistyczny jego dzieła dotyka wielkich i tragicznych wydarzeń historycznych, które wydarzyły się w ojczyźnie kompozytora, doświadczając miliony niewinnych ludzi. Doświadczały one i samego Szostakowicza. Początek edukacji muzycznej młodego Dymitra Dymitrowicza rozpoczął się pod surowym okiem matki, profesjonalnej pianistki. Chłopiec wykazywał duży talent pianistyczny, w związku z czym wszyscy spodziewali się, że zostanie światowej sławy wirtuozem tego instrumentu. W początkach istnienia Związku Radzieckiego Szostakowicz utrzymywał całą rodzinę, będąc taperem w niemym kinie. W ciągu kolejnej dekady zaczął tworzyć zgodnie z wytycznymi doktryny komunistycznej. Tak powstała jego II Symfonia poświęcona wydarzeniom Rewolucji Październikowej. Idee socjalistyczne, w które wierzono w 1917 roku zostały przez brutalną politykę Józefa Stalina jeszcze bardziej wykrzywione, stając się środkami i celem reżimu. Szostakowicza dotknął również palec radzieckiej „opatrzności”, wciągając go w niemożliwą do wyplątania się siatkę zależności. Spakowana walizka stojąca zawsze przy jego łóżku stanowi wystarczający sygnał, jak wielki strach towarzyszył kompozytorowi. Niektórzy twierdzą, że Szostakowicz z jednej strony świadomie służył systemowi, przyjmując kolejne nagrody i pełniąc różne funkcje zawodowe, z drugiej zdawał sobie sprawę z głupoty ideologii i kpił z reżimu stalinowskiego w swojej muzyce. Inni prezentują pogląd, że kompozytor, wchłonięty przez system, nie widział z niego ucieczki i zmuszony był służyć państwu wbrew swoim prywatnym przekonaniom. Musiał łączyć funkcję kompozytora państwowego spełniającego irracjonalne potrzeby systemu z potrzebą indywidualnego wypowiadania się w muzyce. Prawdziwy Szostakowicz niósł świadectwo swoich czasów, czasów sprzeczności i dylematów moralnych napędzanych przez ogromne siły.