Herman Krebbers: Rmf Classic Kolekcja: Rimsky-Korsakow [CD]

Barwna i pełna fantastyki orkiestrowa twórczość Rimskiego-Korsakowa w części była wynikiem synestezji, rzadkiej zdolności organizmu do łączenia barw z konkretnymi tonacjami muzycznymi – F-dur np. ma kolor intensywnej zieleni, C-dur jest z kolei biała. Paleta barw u Rimskiego-Korsakowa jest dodatkowo jeszcze bardziej urozmaicona, co wyraża się w przebogatych opracowaniach historii wybieranych do muzycznego ilustrowania. Wspaniałe pochody dźwięków i intrygujące struktury Szeherezady stanowią swoisty przykład tego, na czym oparła się sława Rimskiego-Korsakowa. Centralną rolę w jego operze Sadko gra morze, o którym Rimski mówił: „najbardziej bezbłędna harmoniczna kombinacja czystego przedmiotu i ekspresji muzycznej”, podczas gdy jego ostatnia opera, Złoty kogucik niejako przedefiniowuje zasady orkiestracji. Fantastyczne Opowieści z tysiąca i jednej nocy zawierają najbardziej popularne baśnie orientalne, jak tę o Sindbadzie żeglarzu, Ali Babie i czterdziestu rozbójnikach czy lampie Alladyna. Do opracowania suity orkiestrowej Szecherezada Rimski-Korsakow wybrał cztery historie, które księżniczka opowiadała sułtanowi, chcąc odsunąć od siebie zbliżającą się egzekucję: Morze i okręt Sindbada, Opowiadanie o księciu-kalenderze, Młody książę i młoda księżniczka oraz Święto w Bagdadzie. Rimski wyjaśniał później, że tytuły baśni wybrane zostały po to, by oddać charakter opowieści. Nie chodziło tu o bezpośrednie sugerowanie wyobraźni odbiorców konkretnych skojarzeń. Dla kompozycji charakterystyczne są dwa przeciwstawne tematy: otwierający dzieło temat Sułtana oraz solo skrzypiec pełne orientalnych arabesek (temat Szecherezady). Zapierający dech obrazek hiszpański, Capriccio espagnol, jest oryginalnym wyobrażeniem Hiszpanii z perspektywy rosyjskiej. Jak zauważył sam kompozytor: „zmiany w kolorystyce dźwiękowej, wybór figur i zwrotów melodycznych, małe kadencje wirtuozerskie stanowią esencję tego utworu a nie dodatki do niego”. Wszystkie pięć części wzajemnie się uzupełniają: żywa Alborada (pieśń świtu) przechodzi stopniowo w fanfarowy łącznik w waltorniach, po którym następuje pięć wariacji na główny temat. Krótka repryza zawiera tryskające energią orkiestrowe kadencje (Scena i pieśń cygańska), prowadząc do punktu kulminacyjnego w pełnym energii finałowym Fandango. Pochodząca z 1899 roku opera Bajka o carze Sałtanie opiera się na wierszu największego rosyjskiego poety, Aleksandra Puszkina. Słysząc, że jego żona urodziła potwora, car rozkazuje wysłać matkę z dzieckiem w beczce na pełne morze. Beczkę szczęśliwie fala wyrzuca na brzeg wyspy, gdzie Gwidon (syn cara, rzekomy potwór) znajduje łabędzia, który zamienia się w księżniczkę. Gwidon prosi ją, by zamieniła go w trzmiela (słynny Lot trzmiela), by móc odwiedzić miejsce swoich urodzin i zobaczyć ojca, który tak okrutnie rozprawił się z nim i jego matką. Po pewnym czasie car, wiedziony tęsknotą, przybywa na wyspę, gdzie, opowiedziawszy historię swej rodziny, odkrywa prawdę, która szczęściem wypełnia jego serce. Skomponowana ku pamięci dwóch najbliższych przyjaciół Rimskiego-Korsakowa, Borodina i M usorgskiego, Uwertura wielkanocna przywołuje bogatą tradycję i wspaniałość ortodoksyjnego kościoła greckokatolickiego, która skonfrontowana jest z pierwotnością pogańskich rytuałów. W kompozycji pojawiają się nawiązania do znanych dla uczęszczających do cerkwi wyznawców prawosławia pieśni. Rimski posunął się jak najdalej mógł, by zasugerować, że człowiek religijny powinien choć raz wybrać się do kościoła w wielkanocny poranek – nie do najbliższej kaplicy, a do katedry, by tam uczestniczyć w misterium wraz z tymi, którzy towarzyszą mu w codziennej drodze przez życie.