Iluminacja to w filozofii taki stan umysłu, w którym człowiek zbliża się do poznania prawdy o świecie, o sobie, o sensie ludzkiej egzystencji. I takiej właśnie prawdy poszukuje bohater filmu, Franciszek Retman. Ten poszukiwawczy, otwarty charakter "Iluminacji" podkreślony został przez reżysera nietypową konstrukcją filmu. Obok głównego wątku pojawiają się zrealizowane metodą paradokumentalną dysputy i wypowiedzi autentycznych naukowych sław - prof. Władysława Tatarkiewicza, fizyka Iwa Biruli-Białynieckiego, astronoma Włodzimierza Zonna. Bohater filmu na pozór jest osobą bardzo przeciętną, sporo wysiłku kosztowało go dostanie się na studia - wybrał Wydział Fizyki, gdyż według niego właśnie fizyka jest nauką, która daje jasne, konkretne i pewne odpowiedzi na pytania. Z czasem jednak kolejne życiowe doświadczenia zachwieją tą pewność.