Księga Starożytności Biblijnych - Pseudo-Filon (twarda) [KSIĄŻKA]

Charakter literacki dzieł, które można uznać za apokryfy to przede wszystkim legendy umoralniające, midrasze narracyjne i nowele aretologiczne. Powstawały one głównie w starożytności. Jednak oddziaływanie zawartych w nich tradycji, połączonych przede wszystkim z pytaniem o to, co w Biblii niejasne lub nieopowiedziane, trwa aż do dzisiaj. Wydaje się, że lista apokryfów nie jest zamknięta. Wiele z nich zaginęło, na ich miejsce pojawiły się inne. Ich charakter literacki umożliwił taką ich klasyfikację. Wśród tych, które zostały uznane za apokryfy mimo ich nieobecności we wspomnianych katalogach znajdują się m.in. Żywoty dwunastu proroków, Mądrość Ahikara i dzieło Pseudo-Filona. Pseudo-Filon parafrazuje historię biblijną od stworzenia świata do śmierci Saula w bitwie z Filistynami pod Afek. Pierwsze wydanie dzieła z 1527 roku nadaje mu tytuł Quaestiones et solutiones in Genesim. Wersje, które proponują średniowieczne i nowożytne rękopisy, ustąpiły jednak bardziej określającej formę i treść współczesnej nazwie Liber antiquitatum biblicarum (skracane jako LAB). Z obecności danych topograficznych i społeczno-politycznych można wywnioskować, że autor LAB pochodził z Palestyny, a konkretniej możliwe, że północnej Galilei, ewentualnie z południowej Syrii. Można precyzować czas, w którym żył, lub jego poglądy, identyfikując je z wczesna synagogą. Pierwszym autorem, któremu przypisano LAB, był Filon z Aleksandrii. Pierwsze wydanie umieszcza tekst w jednym woluminie z autentycznymi dziełami Filona. Wkrótce jednak wydawcy zrezygnowali z tego, od 1613 roku LAB funkcjonował pod imieniem Filona jako samodzielne pismo, choć Azariasz dei Rossi w swoim dziele Meor Einajim z 1570 roku powątpiewał w Filonowe autorstwo. Ostatecznie współczesnymi naukowymi metodami wykluczył taką możliwość L. Cohn, opierając się na stylu i słownictwie zachowanego tekstu. Z tego powodu autora LAB nazywa się dziś powszechnie Pseudo-Filonem. Badania gatunku literackiego LAB doprowadziły do dwóch różnych wyników. Cześć badaczy uznała, że Pseudo-Filon stworzył midrasz, bazujący na rabinicznych tradycjach egzegetycznych i tłumaczący Biblię w celu jej harmonizacji i aktualizacji (w formie opowiadania - haggady). Według drugiej, przeważającej opinii, Pseudo-Filon stworzył rewritten Bible - powtórnie napisaną Biblię. To bardzo starożytny gatunek literacki, w którym przeważają elementy opowiadania historycznego, wewnątrz którego tylko ubocznie pojawiają się formy poetyckie, przysłowia mądrościowe czy teksty prawne, z zasady wplecione w nadrzędną narrację ujętą w porządku chronologicznym. Pisma tego typu nie pretendowały do zastąpienia tekstu biblijnego, lecz funkcjonowały jako jego wyjaśnienie i aktualizacja, a więc rodzaj apelu do czytelnika, by odkrył znaczenie Biblii w zmieniającej się rzeczywistości. Chodzi zatem o wymiar dydaktyczny. Dzieło można podzielić na pięć części, które odpowiadają pięciu etapom historii biblijnej; podział jest wyraźny i można go przedstawić w odniesieniu do poszczególnych ksiąg biblijnych. Od tego czasu datuje się rozwój badań nad tym tekstem, przede wszystkim w obrębie judaistyki i biblistyki z racji tego, że można tam odnaleźć wspólne z pismami rabinicznymi tradycje oraz formy literackie znane z Nowego Testamentu. Istnieją tłumaczenia LAB na języki nowożytne czy obszerne prace badawcze. Nie ma jednak żadnego opracowania po polsku poza odnośnikami w pracach biblistów polskich i rozdziałach we wprowadzeniach do apokryfów. Nie posiadamy także żadnego całościowego tłumaczenia poza drobnymi fragmentami w niektórych opracowaniach. Niniejsze opracowanie próbuje uzupełnić ten brak. (na podstawie wstępnych rozdziałów) W Biblii wiele miejsc jest niejasnych lub niedopowiedzianych. Te fragmenty pobudzały wyobraźnie, skłaniały do refleksji, były też punktem wyjścia do tworzenia apokryfów, które pisano głównie w starożytności i średniowieczu. Wśród tego rodzaju tekstów znaleźć można Księgę starożytności biblijnych, wydaną po raz pierwszy w roku 1527. Autor tekstu, Pseudo-Filon, miał pochodzić z Palestyny, być może z północnej Galilei, ewentualnie z południowej Syrii. \nCo zawiera apokryf Pseudo-Filona? To rodzaj parafrazy historii biblijnej od stworzenia świata do śmierci Saula w bitwie z Filistynami pod Afek. Co ważne, tekst inspirował przez wieki, zwłaszcza biblistów i judaistów. Jego przekład i opracowanie to pierwsze w Polsce pełne wprowadzenie w tematykę tego tekstu. \n\nKs. Łukasz Laskowski - ur. 1976, wykładowca Pisma Świętego, języków biblijnych i języka łacińskiego, popularyzator wiedzy biblijnej i autor komentarzy biblijnych. Obszar jego zainteresowań naukowych to relacja między Biblią a światem grecko-rzymskim. \nKs. Marek Starowieyski - ur. 1937, profesor, wykładowca UW, patrolog i tłumacz tekstów patrystycznych. Redaktor serii Źródła Monastyczne i Ojcowie Żywi. Wśród opublikowanych prac: Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa; Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa Wschodu; Apokryfy Nowego Testamentu - Ewangelie.