Narkotyki Jak Pomóc człowiekowi i jego rodzinie - Paweł Karpowicz [KSIĄŻKA]

Książka autorstwa Pawła Karpowicza jest swoistym kompendium wiedzy w dziedzinie przeciwdziałania narkomanii w naszym kraju, porządkującym chronologicznie i tematycznie ten obszar aktywności. Wypełnia ona powstałą w ostatnich latach lukę w polskojęzycznej literaturze przedmiotu, przedstawiając genezę, rozwój oraz obecny kształt tego wyjątkowego zjawiska, jakim jest polska oferta pomocy osobom uzależnionym od narkotyków. Tło dla prezentowanego tematu stanowi przedstawienie ewoluujących metod oddziaływań terapeutycznych w krajach Europy Zachodniej i Ameryki, tak w zakresie profilaktyki jak i metod pracy z pacjentami na wszystkich poziomach wyprowadzania z uzależnienia. Tym, co czyni książkę Pawła Karpowicza ważnym wydarzeniem w literaturze fachowej, jest precyzyjne uporządkowanie wiedzy w wymienionych obszarach. Spośród wielu walorów tej pozycji na szczególną uwagę zasługuje całościowe spojrzenie na opisywane zjawiska przy zachowaniu wobec niego szerszej perspektywy analitycznej. Nam, ludziom pracującym z osobami uzależnionymi od narkotyków, borykającymi się na co dzień z prozaicznymi trudnościami, lektura tej książki daje ogromną satysfakcję, uświadamiając co wspólnie stworzyliśmy, w jak ważnym przedsięwzięciu uczestniczymy. Mało jest bowiem dziedzin aktywności zawodowej w naszym kraju tak bardzo niedocenianych, mimo ogromu pracy i niekwestionowanych sukcesów w tym zakresie, zwłaszcza na tle innych krajów świata. W części wprowadzającej autor przedstawia w chronologicznym porządku ludzi i ich dokonania. Tworzenie zrębów polskiego systemu przeciwdziałania narkomanii w drugiej połowie lat 70-tych, gdy obowiązywała ustawa o cenzurze, a narkotyki były tematem tabu, zaś walka o prawa uzależnionych groziła izolacją bądź narażeniem kariery zawodowej. Powstanie pierwszego ośrodka matki w Głoskowie, który dał początek ruchowi MONAR, stanowiącemu zaczyn i główny filar polskiej sceny zapobiegania narkomanii. Wreszcie dzień dzisiejszy, różnorodność ofert i organizacji tworzących spójną, dynamiczną i adekwatną do potrzeb strukturę przeciwdziałania tej trudnej do leczenia chorobie. W dobie ekspansji narkobiznesu, mody na subkultury skojarzone z narkotykami, obniżającą się średnią wieku osób uzależnionych, taka pozycja w literaturze przedmiotu jest niezwykle cenna nie tylko dla środowisk profesjonalistów, ale dla przedstawicieli wszystkich grup zawodowych zajmujących się młodzieżą w różnych kontekstach: pedagogicznym, prawnym, kulturalnym, socjologicznym i innych. Autor dziękuje wielu osobom, które przyczyniły się do powstania tej książki. Zadał sobie zapewne wiele trudu, by dotrzeć do szerokiego kręgu profesjonalistów, penetrował archiwa prasowe, podróżował, przeprowadzał wywiady, nagrywał. Najbardziej pomocne jednak okazuje się jego wieloletnie doświadczenie w pracy z uzależnionymi od narkotyków. Daje się to odczuć w trakcie lektury jego książki. Swoista pasja charakterystyczna dla tego środowiska zawodowego, niezwykle wyważony balans profesjonalizmu i entuzjazmu, tak cenny w naszej pracy, dają się odczuć w treści książki. Niezaprzeczalny walor stanowi język jakim napisana jest ta pozycja - język praktyka, nie zaś suche, teoretyczne, paranaukowe dywagacje. Dlatego prezentowana lektura ma szansę stać się jednym z ważniejszych podręczników w zakresie przeciwdziałania narkomanii w naszym kraju. Taką nadzieję zawarł autor we wstępie do książki, a ja z całego serca tego mu życzę, licząc na kolejną, równie ambitną pracę pióra Pawła Karpowicza, będącą rozwinięciem tematu. Może ona także stać się inspirującym zaczynem literackim dla innych przedstawicieli naszego środowiska zawodowego. Wskazany byłby przekład tej książki na języki wschodnioeuropejskie, zwłaszcza rosyjski. Specjaliści terapii uzależnień z tych krajów doceniają bowiem bogactwo i efektywność polskiej oferty terapeutycznej, korzystając tak z moich książek, jak i szkoleń bądź staży w naszych placówkach. Po prostu - uczą się od nas, a niewątpliwym wsparciem dla nich byłaby, ta ważna w literaturze przedmiotu, pozycja. Z wyrazami uznania dla autora Marek Kotański Spis treści: Podziękowania9 Przedmowa ..... 11 Wstęp ..... 15 1. Pomoc terapeutyczna dla osób uzależnionych. Dwadzieścia pięć lat doświadczeń w Polsce (1978-2002) ..... 15 2. Tradycje i kierunki w leczeniu osób uzależnionych ..... 18 3. Podstawowe formy pomocy dla osób uzależnionych i nadużywających narkotyków ..... 21 ROZDZIAŁ I. Uzależnienie od narkotyków ..... 26 1. Uwarunkowania ogólnospołeczne ..... 29 2. Wpływ poszczególnych grup na używanie narkotyków ..... 32 3. Rola rodziny ..... 38 4. Uwarunkowania indywidualne ..... 49 5. Zmiany osobowości, postaw i zachowań w poszczególnych fazach procesu uzależnienia ..... 52 ROZDZIAŁ II. Leczenie w poradni (ambulatoryjne) ..... 60 1. Zawiązanie kontaktu ..... 60 2. Diagnozowanie poziomu uzależnienia ..... 66 3. Leczenie klienta w warunkach ambulatoryjnych ..... 72 ROZDZIAŁ III. Leczenie w ośrodku (stacjonarne)* ..... 78 1. Procedura przyjęcia pacjenta do ośrodka stacjonarnego..... 79 2. Terapeutyczny cykl pacjenta w ośrodku leczenia długoterminowego ..... 81 a) Proces przemiany wewnętrznej ..... 82 b) Organizacja cyklu terapeutycznego ..... 88 3. Społeczność terapeutyczna i istota jej oddziaływań..... 92 ROZDZIAŁ IV. Wybrane metody i interwencje w pracy z pacjentem uzależnionym ..... 101 1. Mapa życia ..... 101 2. Procedura gorące krzesło ..... 103 3. Trening asertywnych zachowań abstynenckich..... 103 4. Edukacja w dziedzinie zapobiegania nawrotom..... 104 5. Edukacja w zakresie podstawowych umiejętności psychologicznych..... 110 6. Sposoby interwencji w sytuacjach kryzysowych ..... 113 ROZDZIAŁ V. Metody socjoterapeutyczne oraz alternatywne w pracy z pacjentem uzależnionym ..... 127 1. Terapia poprzez różnorodne formy pracy ..... 127 2. Praca z ciałem..... 130 3. Zajęcia artystyczne, ekspresja twórcza..... 132 4. Święta i rytuały..... 132 5. Pierwiastek duchowy w leczeniu uzależnienia..... 134 ROZDZIAŁ VI. Praca terapeutyczna z pacjentami o specyficznych uwarunkowaniach ..... 142 1. Towarzyszące uzależnieniu choroby somatyczne ..... 142 2. Towarzyszące uzależnieniu problemy psychiatryczne ..... 144 3. Sytuacja, gdy osoba lecząca się jest ofiarą lub sprawcą przemocy o znacznym nasileniu ..... 147 4. Sytuacja kobiet w leczeniu uzależnienia od narkotyków ..... 155 5. Sytuacja, gdy osoba lecząca się żyje z wirusem HIV ..... 156 ROZDZIAŁ VII. Praca z rodziną osoby uzależnionej ..... 160 1. Praca z rodziną w warunkach ambulatoryjnych ..... 161 2. Praca z rodziną w warunkach ośrodków stacjonarnych ..... 165 3. Specyficzne uwarunkowania w pracy z rodziną ..... 179 4. Problem współuzależnienia rodziców ..... 184 ROZDZIAŁ VIII. Terapeuta jako osoba ..... 190 1. Umiejętności profesjonalne ..... 191 2. Typy postaw terapeutów ..... 194 3. Problem nadużycia władzy ..... 197 4. Szkolenie personelu i zapobieganie wypaleniu zawodowemu ..... 199 ROZDZIAŁ IX. Porady praktyczne dla osób zagrożonych uzależnieniem oraz dla członków ich rodzin ..... 202 Zakończenie: podstawowe wnioski ..... 211 DODATEK ..... 214 KALENDARIUM 1. Używanie narkotyków w perspektywie historycznej..... 214 Zagadnienie prawne ..... 227 KALENDARIUM 2. Najważniejsze wydarzenia w dziedzinie leczenia narkomanii na świecie i w Polsce ..... 234 Literatura przedmiotu ..... 243 Fragment: Każda rodzina jest pewną organiczną całością, która istnieje, rozwija się oraz przekształca w szerszym otoczeniu społecznym. To otoczenie jest jej bazą i podstawą. Społeczeństwo masowe stwarza najszersze ramy i stanowi pierwotny grunt tego rozwoju. Poszczególne rodziny sytuują się jednak w określonych strefach, które w socjologii określa się mianem klas, warstw czy grup społecznych. Każda rodzina dźwiga pokoleniowe dziedzictwo. W środowisku rodzinnym kształtują się warunki przesądzające o tym, czy określona osoba stanie w obliczu ryzyka nadużywania narkotyków i uzależnienia od nich. Potwierdzają to zgodnie badacze, naukowcy i praktycy. Przytoczyć chcę w tym miejscu trzy symptomatyczne wypowiedzi: 1). Jako organizacja specjalizująca się w działaniu wśród dzieci i młodzieży (Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii) podkreślamy z powagą i naciskiem, że zdecydowana większość uzależnień dzieci i młodzieży jest następstwem dysfunkcji rodziny i wymaga kompleksowego oraz integralnego modyfikowania tej instytucji jako całości (Problemy Narkomanii, Biuletyn nr 3/98, s. 6). 2). Początkiem uzależnienia dziecka jest jakiś rodzaj patologii w rodzinie. Było tak we wszystkich przypadkach osób, którymi się zajmowałem od 1982 roku. W tych rodzinach mamy do czynienia z tresurą a nie wychowaniem. Rodzice funkcjonują jak satelity. Są pozbawieni rzeczywistych kontaktów z dziećmi (Biskup Antoni Długosz, założyciel ośrodka leczenia uzależnień Betania; wypowiedź na VIII Europejskiej Konferencji Przeciwdziałania Narkomanii, Warszawa 2001). 3). Badania wykazały, że narkomani w zdecydowanej większości pochodzili z rodzin rozbitych i konfliktowych... Nasilone konflikty w rodzinie były często powodem ucieczek z domu i przystawania do grup nieformalnych, do melin przestępczych i alkoholików, co pogłębiło jeszcze bardziej proces niedostosowania do środowiska rodzinnego i szkolnego. Gdy rodzice stosowali zbyt surowe kary, łącznie z cielesnymi, ich dzieci uciekały z domu. Taką prawidłowość stwierdzono w 55% badanych przypadków (Cekiera, 1993).