Piotr Struwe. Liberał na lewicy 1870-1905 (Tom 1) - Richard Pipes [KSIĄŻKA]

Richard Pipes prezentuje w swoim dwutomowym dziele wielowątkową biografię Piotra Struwego (1870-1944), jednego z najwybitniejszych rosyjskich intelektualistów przełomu XIX i XX w., historyka, filozofa, ekonomisty, publicysty i polityka. We wszystkich tych dziedzinach Struwe wywierał ogromny wpływ. Jako naukowiec i działacz pomógł stworzyć ruch marksistowski w Rosji, przyczynił się do rozwoju kariery Lenina, zainicjował rewizjonizm marksistowski, był też teoretykiem i współzałożycielem partii kadetów. Po 1905 r. stał się zdecydowanym krytykiem postaw rosyjskiej inteligencji i najważniejszym politycznym ideologiem opozycji antybolszewickiej w okresie wojny domowej, a później na emigracji. Walczył o ukształtowanie liberalnej demokracji, lecz doznał porażki i był świadkiem narodzin państwa totalitarnego.Pipes obnaża rozdartą duszę rosyjskich intelektualistów - ich brak odpowiedzialności, niechęć do kompromisu, nietolerancję. Struwe - liberał, który stał się konserwatystą - głosił swoim rodakom wolność opartą na prawie. Był okcydentalistą broniącym reform społecznych, rządów prawa, własności prywatnej oraz znaczenia państwa. Ta długa i bogata tradycja liberalnego konserwatyzmu jest przedstawiona na tle "gigantycznego wzrostu politycznych oczekiwań wobec jednostki", który "sprawił, że intelektualną i moralną niezależność coraz częściej karano ostracyzmem, ograniczaniem wolności, wygnaniem i śmiercią". Richard Pipes, ur. 1923 r. w Cieszynie, dzieciństwo spędził w Warszawie. Od 1940 r. mieszka w Stanach Zjednoczonych. Emerytowany profesor Uniwersytetu Harvarda, jeden z najważniejszych historyków Rosji. W Polsce ukazały się m.in.: Rosja carów (1990), Rewolucja rosyjska (1994), Rosja bolszewików (2005), Rosyjski konserwatyzm i jego krytycy (2009), a także autobiografia Żyłem. Wspomnienia niezależnego (2004).

Monografia powstała jako pokłosie konferencji zorganizowanej przez Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego na temat relacji współczesnego populizmu i prawa. Temat ten jest obecnie żywo dyskutowany w globalnej oraz regionalnej nauce prawa, konstytucjonalizmie oraz filozofii

politycznej. Już prawie dwadzieścia lat temu niderlandzki politolog Cas Mudde pisał, że nadchodzi populistyczny Zeitgeist. Od tego czasu problem nie stracił nic na znaczeniu, a w Polsce od 2015 roku stał się jednym z głównych problemów szerokiego dyskursu rządów prawa. Dlatego publikacja ma szanse wzbudzić zainteresowanie rozległego środowiska nauk społecznych.

Tym bardziej że populizm i prawo to nie tylko problem akademicki, lecz także ważna część codziennych dyskusji politycznych w Polsce oraz w Europie.

dr Michał Stambulski

Erasmus University Rotterdam, Uniwersytet Wrocławski

Niewątpliwym atutem monografii jest przyjęta konwencja metodologiczna.

W rozbudowanym wstępie autorstwa jej Redaktora sformułowano konkretne pytania badawcze, na które odpowiedzieli autorzy poszczególnych rozdziałów. W szczególności podjęto pytania: kto jest uważany za populistę; jakie są metody działania rządów populistycznych; czy populizm jest skuteczny w realizacji założonej polityki, oraz chyba najbardziej interesujące pytanie Redaktora czy programy populistów oraz prowadzone przez nich działania wiążą się z konceptualizacją i implementacją jakiegoś nowego modelu stosunków gospodarczo-społecznych, który to model mógłby zostać potraktowany jako alternatywa dla obowiązującego obecnie modelu liberalnej gospodarki rynkowej?.

dr hab. Artur Kotowski .