Pisma o sztuce i literaturze - Niklas Luhmann [KSIĄŻKA]

Niklas Luhmann (1927-1998), niemiecki socjolog, twórca teorii systemów i ogólnej teorii społeczeństwa. Główne dzieła: Systemy społeczne. Zarys ogólnej teorii (1984, wyd. pol. 2007), Die Gesellschaft der Gesellschaft (1997) oraz cykl dziewięciu monografii o poszczególnych systemach funkcjonalnie zróżnicowanego społeczeństwa: ekonomii, nauce, prawie, mediach masowych, sztuce, polityce, religii, wychowaniu i miłości, opublikowanych w latach 1982-2008. W Polsce ukazały ponadto: Funkcja religii (1977, wyd. pol. 1998), Teoria polityczna państwa bezpieczeństwa socjalnego (1981, wyd. pol. 1994), Semantyka miłości. O kodowaniu intymności (1982, wyd. pol. 2003). Zdaniem Luhmanna społeczeństwo jest komunikacją. Poszczególne jego części różnicują się ze względu na ewolucję komunikacji. Także sztukę Luhmann uznał za system wytworzony wewnątrz komunikacji. Możliwości sztuki i warunki jej zgodności z innymi strukturami systemu społecznego nie są dowolne, lecz mają pewną strukturę. Z tej perspektywy autor w zebranych w tym tomie esejach opisuje "kod" i "medium" sztuki. Luhmann nie jest (wbrew teoretykom sztuki konceptualnej) zwolennikiem wymazania z estetyki pojęcia piękna. To jego na pozór tradycjonalistyczne podejście wypływa jednak z wysoce oryginalnej koncepcji natury sztuki. Sztuka jest samowystarczalnym i samotworzącym się podsystemem systemu społecznego. Wyodrębnia się jako pewna forma komunikacji oparta na rozróżnianiu według podziału piękne/brzydkie. Podobnie kodują się inne systemy funkcjonalne, np. gospodarka przez kod mieć/nie mieć, polityka przez kod rząd/opozycja, a nauka przez kod prawda/fałsz.

Znakomita praca prof. Anny Młynarskiej-Sobaczewskiej, poświęcona nader ważnej i aktualnej problematyce prawa do kultury, oparta została na rozbudowanej bazie źródłowej, na którą składają się zarówno akty normatywne rangi międzynarodowej, regionalnej (w tym europejskiej) i krajowej, jak również judykaty - Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz sądów krajowych. Równocześnie w książce w ciekawy sposób ukazano bieżący stan badań i wyniki dyskusji naukowych dotyczących tytułowego zagadnienia w odniesieniu do najnowszej literatury światowej przedmiotu. Należy również nadmienić, że w toku wywodu Autorka przekonująco wsparła swoją argumentację ciekawą analizą porównawczą wybranych porządków prawnych państw europejskich.

z recenzji dr. hab. Jędrzeja Skrzypczaka, prof. UAM

Anna Młynarska-Sobaczewska - dr hab. nauk prawnych, profesor Instytutu Nauk Prawnych PAN. Przez wiele lat związana z Wydziałem Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego, następnie z Instytutem Nauk Prawnych PAN, gdzie od 2016 r. kieruje Zakładem Prawa Konstytucyjnego i Badań Europejskich. Autorka publikacji z zakresu prawa konstytucyjnego oraz praw człowieka, m.in.: monografii Wolność informacji w prasie (2003), Autorytet państwa: legitymizacyjne znaczenie prawa w państwie transformacji ustrojowej (2010), a także licznych artykułów i fragmentów opracowań zbiorowych dotyczących prawa konstytucyjnego i praw człowieka.