Polacy w Hiszpanii 1808-1814, CZ II: 1810-1814 - Jan Laske [KSIĄŻKA]

Kiedy po napoleońskiej epopei w roku 1814 i 1815 wracali polscy weterani z pól bitewnych Europy, z niewoli angielskiej, hiszpańskiej i rosyjskiej, nieśli ze sobą bagaż doświadczeń i wspomnień. Arystokraci, szlachta, mieszczanie, rzemieślnicy i chłopi - żołnierze Cesarza. Wielu z nich, często po latach, chwyciło za pióro, by spisać swe wojenne doświadczenia i przygody. Wielu tylko o nich opowiadało. Wszyscy jednak w swoich lokalnych środowiskach uchodzili za bohaterów. Niestety! Ich wspomnienia wdeptane zostały w błoto, spłonęły w bibliotekach i archiwach lub zostały wykorzystane jako papier do pakowania! Niektóre spoczęły w ciemnych zakamarkach lamusów, piwnic i strychów. Być może spoczywają tam do dziś... Nieliczne, ułamek procenta, ujrzały światło dzienne i przetrwały w formie drukowanej. Jedynie część z nich dotyczyła wojny w Hiszpanii. Jednostkowe doświadczenia żołnierzy Legii Nadwiślańskiej, Księstwa Warszawskiego i pułku szwoleżerów gwardii, wpisane w szerszy kontekst opisu działań wojennych, zawartych w pamiętnikach ich francuskich towarzyszy broni, a także w relacjach strony przeciwnej, hiszpańskiej i angielskiej, dają w miarę pełny obraz trudów poniesionych przez naszych rodaków. W ten sposób mogła powstać opowieść o udziale Polaków w walkach za Pirenejami, uwzględniająca nie tylko powszechnie znane bitwy i oblężenia, ale też liczne epizody, o których dotychczasowe opracowania tematu ledwie wspominały lub całkowicie je pomijały.

W potocznym rozumieniu wojna w Hiszpanii jest dowodem na imperialne zapędy Napoleona i jego tyranię. Tak zwany przeciętny człowiek niewiele wie o przyczynach i faktycznym przebiegu konfliktu, który sam w sobie był wielkim paradoksem. U genezy tego konfliktu niewątpliwie leżała skomplikowana intryga polityczna, ale za jej skutki główną winę ponosiły nieudolne, antynarodowe rządy hiszpańskiego króla i degeneracja moralna jego rodziny. W efekcie powstała sytuacja, w której Hiszpania podjęła walkę z naturalnym sojusznikiem Francją, oraz zawarła sojusz z naturalnym wrogiem Imperium Brytyjskim, a tocząca się wojna była zarówno wojną przeciw obcej okupacji, jak i wojną domową.

W swojej pracy nie staram się napisać historii o wojnie hiszpańskiej i uczestnictwie w niej Polaków, ale chcę tylko przedstawić jej przebieg na podstawie zebranej jak największej ilości jej epizodów, w których uczestniczyli polscy żołnierze. U podstaw tego zamiaru leży wielka atencja dla losów zwykłego człowieka uwikłanego w wydarzenia dziejowe, na które nie ma bezpośredniego wpływu a musi im się poddać jak nurtowi wezbranej wody.

Drogi Czytelniku! Przeczytałem dla Ciebie wszystkie dostępne polskie pamiętniki z wojny hiszpańskiej i najważniejsze z nich napisane przez żołnierzy i dowódców jednostek sojuszniczych. Dzięki niezwykłym możliwościom Internetu mogłem też sięgnąć do najważniejszych, bo pierwszych opracowań historycznych.

Epoka napoleońska posiada bardzo bogatą ikonografię, wielokrotnie wykorzystaną w setkach opracowań tego tematu, lecz mnie zależało, aby wyobraźnię czytelnika wspomóc współczesną wizją przedstawionych faktów. Uznałem, że może to zrobić tylko artysta zauroczony historią oraz ogarnięty prawdziwą pasją twórczą. Takim artystą jest Stanisław Eugeniusz Bodes, który zgodził się udostępnić swoje obrazy do niniejszego opracowania wojny hiszpańskiej, w której wzięli udział Polacy, dokonując licznych aktów bohaterstwa.