Retoryka wizualna. Filozofia i język obrazu - Artur Mamcarz-Plisiecki, Anna Palusińska [KSIĄŻKA]

Książka przedstawia wszechstronną perspektywę na temat tego, jak obrazy komunikują znaczenia, wpływają na widza i tworzą własny, specyficzny język perswazji. Autorzy łączą perspektywę retoryki klasycznej, filozofii obrazu i filozofii piękna oraz teorii języka, przekształcając je w narzędzia do czytania, interpretacji i oceny obrazów.

Autorzy proponuje analizę, która uwzględnia nie tylko formalne elementy dzieła takie jak syntaktyka linii i plam barwnych, układy barwne, światło i cień oraz wzajemne relacje i rozmieszczenie elementów ukazanych na obrazie ale także analizę semantyczną. Znaczenie pozwala na nadanie sensu przekazowi wizualnemu; obejmuje nie tylko to, co oko natychmiast postrzega, co narzuca się w doświadczeniu widzenia i uruchamia naszą uwagę percepcyjną, ale przede wszystkim to, co niesie określoną treść. Narzędzia retoryczne okazują się skutecznym środkiem rozumienia i oceny warstwy semantycznej obrazów i fotografii. Dzięki zastosowaniu kategorii retorycznych obrazy zaczynają do nas przemawiać, ponieważ okazuje się, że zawierają obiektywną, zrozumiałą warstwę, którą można zbadać poprzez analizę językową.

W pierwszej części książki omówiono teoretyczne podstawy retoryki i retoryki wizualnej. Uwypukla ona istotę retoryki jako sztuki ekspresji i perswazji, pokazując, że jej zasady można zastosować nie tylko do języka werbalnego, ale także do języka komunikacji wizualnej. Książka wprowadza pojęcia stylu prostego, ozdobnego i wzniosłego (patetycznego) w odniesieniu do obrazów oraz wyjaśnia, jak kompozycja, kolor, perspektywa, kontrast i symbolika tworzą perswazję i argumentację wizualną. W tej części przedstawiono również zestaw punktów analizy retorycznej, podzielonych na syntaktykę, semantykę i pragmatykę, a także funkcję retoryki wizualnej jako systemu figur i tropów retorycznych, mających na celu wywołanie określonych efektów poznawczych lub emocjonalnych w obrazie.

W drugiej części książki dokonano analizy wybranych fotografii. Autorzy pokazują, jak obrazy wykorzystują retoryczne środki wyrazu: dramatyzację sceny, metaforę wizualną, kadrowanie, grę światła i cienia oraz manipulację perspektywą. Fotografia jest prezentowana jako medium szczególnie podatne na retorykę, ponieważ łączy element realistyczny z silnym potencjałem konstrukcyjnym i interpretacyjnym. Analizy ukazują, jak obrazy fotograficzne mogą służyć jako przedmiot badań retorycznych i jak realizuje się w nich forma przekazu językowego.

Część trzecia koncentruje się na dziełach malarskich, omawianych w kontekście figur retorycznych (metafory, metonimii, hiperboli, ironii, amplifikacji) oraz klasycznej teorii piękna. Autorzy analizują, jak kompozycja obrazu, harmonia, proporcje, rytm, symbolika, kunszt techniczny, przejrzystość i klarowność wpisują się w tradycję estetyczną sięgającą Pitagorasa, Platona, Plotyna i Tomasza z Akwinu. Zestawiając teorię retoryki z teorią piękna, książka dowodzi, że malarstwo nie tylko przedstawia świat, ale także przekonuje, porusza, przyciąga, intryguje i formułuje argumenty niczym tekst retoryczny.

Książka oferuje spójny opis retoryki wizualnej jako narzędzia rozumienia obrazów. Pokazuje, że zarówno fotografię, jak i malarstwo można analizować w taki sam sposób, jak wypowiedzi językowe poprzez stałe elementy analizy retorycznej: tropy, figury, kompozycję, styl, ornamentykę, perswazyjność i strukturę argumentacyjną. Autorzy łączą teorię retoryki i filozofię obrazu z praktyczną analizą dzieł sztuki, tworząc przewodnik po współczesnym myśleniu o sile obrazu. Książka została wzbogacona obszernym materiałem ilustracyjnym, który pomaga czytelnikowi w dokonaniu samodzielnych analiz i ocen.