Riccardo Chailly: RMF Classic Kolekcja: Mahler [CD]

I Symfonia była zaprojektowana jako wielki, pięcioczęściowy poemat symfoniczny pt. Tytan. Premiera odbyła się w 1889 roku, ale siedem lat później kompozytor zmienił zdanie i przerobił poemat na symfonię o klasycznym układzie, odrzucając drugą część zatytułowaną Blumine. Z korespondencji Mahlera z tego okresu dowiadujemy się, że trzecia część oparta jest na dobrze znanym dziecięcym obrazku zatytułowanym Pogrzeb myśliwego: "Nie miałem zamiaru odmalowywać dźwiękiem niczego konkretnego, bardziej zależało mi na stworzeniu nastroju, który raptownie przerwany zostaje przez początek czwartej części". I Symfonia ustanawia ścisłą zależność między dziełami orkiestrowymi tego kompozytora a jego pieśniami. Pierwszy temat wstępnej części I Symfonii zaczerpnięty został z drugiej pieśni znajdującej się w zbiorze Lieder eines fahrenden Gesellen, a ostatnia pieśń z tego cyklu kształtuje trio w marszu żałobnym stanowiącym trzecią część symfonii. To centralna część tego dzieła, która w stu procentach oddaje przekonania stylistyczne Mahlera. Tonacja molowa popularnej piosenki Fr?re Jacques skontrastowana jest z szeregiem różnych epizodów przypominających muzykę wojskową czy brzmienie żydowskich zespołów klezmerskich. Surrealistyczny wydźwięk tej części wzmocniony jest dodatkowo zestawieniem jej z pozostałymi częściami, subtelnie zinstrumentowaną pierwszą częścią, przywołującą jakby dźwięki natury, po której następuje pełen gracji lendler, narodowy taniec austriacki podobny nieco do walca. Górujący nad całością dzieła finał przywołuje i przepracowuje szereg pojawiających się wcześniej tematów, aby poprowadzić je do jednego z najwspanialszych zakończeń w historii repertuaru symfonicznego. Mahler zakochał się po raz pierwszy podczas pobytu w Kassel w latach 1883-1885. Jego wybranką była Johanna Richter, jednak jej serca nie udało się kompozytorowi zdobyć. Odrzucone zaloty stały się swoistą inspiracją dla pieśni ujętych następnie w zbiór Lieder eines fahrenden Gesellen. W cyklu tym pieśni posiadają teksty autorstwa samego Mahlera. Na przestrzeni kwadransa słuchacz ma szansę podążać za kompozytorem od sielskiej, niewinnej piosenki Ging heut' morgen ubers Feld do gwałtownej Ich hab' ein glühend Messer. Wyczuć można rozpacz Mahlera spowodowaną zawodem miłosnym w pieśniach Wenn mein Schatz Hochzeit macht i Die zwei blauen Augen von meinem Schatz. Mahler postrzega tonację każdej z pieśni nie jako determinantę charakteru całego utworu, ale jako silną broń w swym ekwipunku ekspresji muzycznej. Żadna z pieśni nie kończy się w takiej tonacji, w jakiej się zaczęła. Słuchacz, podobnie jak wędrowiec, ma szansę podążać od punktu do punktu, towarzysząc mu w tej muzycznej wędrówce.