Społeczeństwo feudalne - Marc Bloch [KSIĄŻKA]

Klasyczna, fundamentalna praca Marca Blocha, jednego z najwybitniejszych historyków XX wieku, opisuje początki nowego porządku społecznego, kulturalnego i gospodarczego, jaki wyłonił się z chaosu po rozpadzie świata starożytnego, oraz jego rozwój w średniowieczu aż do schyłku epoki wypraw krzyżowych. Bloch pisze o społeczeństwie, ale w jego ujęciu termin ten nie dotyczy tylko warstw społecznych, ich wzajemnych relacji i stosunków majątkowych, ale obejmuje cały świat ludzkich wyobrażeń, zwyczajów, sposobów życia.

Klasyk francuskich nauk historycznych Marc Bloch (1886-1944) mógł jeszcze bardziej zaznaczyć się w tej dziedzinie nauki, gdyby nie zginął przedwcześnie z rąk niemieckich nazistów wskutek działalności w rsistance podczas II wojny światowej. Głównym dziełem Blocha pozostaje monumentalne "Społeczeństwo feudalne" (1940). Jego inna znana monografia to "Królowie cudotwórcy" (1924, wydanie polskie: Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2023). "Społeczeństwo" opisuje średniowieczne warunki materialne, mentalność, system senioralny i klasy społeczne. Bloch niejako odpowiada avant la lettre na zadane później przez Jacques'a Le Goffa pytanie: Czy Europa narodziła się w średniowieczu? W epoce, w której z kolei narodził się feudalizm. Istnieją poglądy, że nie był on specyfiką średniowiecza, lecz że, rozumiany jako hierarchia podległości, występuje wszędzie w świecie. Bloch, precyzując w niniejszej monografii sens tego pojęcia w odniesieniu do Europy, udziela bardziej zniuansowanej odpowiedzi. Można rzec w dzisiejszym języku, że feudalizm zrodził się z kryzysu "globalizmu": upadku wielkich państw, które ustąpiły pola lokalnym, zminiaturyzowanym konstelacjom władzy. Feudalizm europejski wszakże, uważa Bloch, był specyficzny, bo wynikał z historycznych i kulturowych uwarunkowań europejskich. Przekazał nam "ideę umowy", nieobecną na przykład w ustroju japońskim: umowa wasala i seniora zobowiązuje obie strony, co przełożyło się na późniejszy negocjacyjny charakter systemów parlamentarnych.