Trevor Pinnock: RMF Classic Kolekcja: Gershwin [CD]

Wpływ Gershwina na muzykę i kulturę Ameryki był tak wielki, że aż trudno uwierzyć, że dokonał tego człowiek, który umarł tak młodo. W wieku dwudziestu pięciu lat odniósł światowy sukces dzięki Błękitnej rapsodii, a po trzynastu latach przegrał walkę z nowotworem mózgu. Do tego czasu stał się jednak, jak sam to ujął, "muzycznym kalejdoskopem Ameryki, w którym mieszają się rasy i narodowości, miesza się blues i wielkomiejskie szaleństwo". We współpracy z wielkim Paulem Whitemanem Gershwin skomponował w 1924 roku Błękitną rapsodię. Utwór powstał w niecały miesiąc. Ferdinand Grofe, osobisty aranżer Whitemana, znany z kompozycji Grand Canyon Suite dokonał orkiestracji utworu. Było tam kilka pasaży zaimprowizowanych przez Gershwina którejś nocy i słynna powolna melodia włączona do utworu tylko dzięki naleganiom brata. Na premierowe wykonanie przybyli najznamienitsi ówcześni przedstawiciele świata muzycznego: Strawiński, Rachmaninow, skrzypek Jasha Heifetz i dyrygent Leopold Stokowski, którego entuzjastyczna wypowiedź przypieczętowała sukces Gershwinowskiego debiutu. Zaprojektowany wstępnie jako "Koncert nowojorski" - Koncert F-dur zabrał Gershwinowi cztery miesiące pracy, włączając w to samodzielną instrumentację. Tak jak Rapsodię otwiera długie klarnetowe glissando, tak w Koncercie uwagę przykuwa grany na kotłach trzydźwiękowy motyw, wprowadzający główny temat bluesowy. Zrelaksowany i pewny siebie jak nigdy dotąd, paląc podczas gry fajkę, wyjaśniał Gershwin, że w pierwszej części zawarte zostały elementy charlestona, druga część to "bluesowy nokturn", a finał określał jako "orgię rytmu". Perfekcyjnie skomponowany Amerykanin w Paryżu spotkał się jednak w swoim czasie z zarzutami krytyki. "New York Telegraph" nazwał utwór "nudną bzdurą". Publiczność przyjęła jednak utwór z aprobatą zachwycona zwłaszcza sposobem odmalowania przechadzającego się paryskimi ulicami Amerykanina, w którego otoczeniu słychać od czasu do czasu odgłosy samochodowych klaksonów (w partyturze uwzględnione zostały cztery klaksony). Skomponowany w większości podczas pobytu w 1928 roku w Paryżu utwór nazwany został przez kompozytora "rapsodycznym baletem" i uznany przez niego za najbardziej modernistyczną kompozycję, jaką udało mu się napisać. Gershwin twierdził: "każdy słuchacz może odczytać w tej muzyce to, co podsuwa mu jego wyobraźnia". Na premierowym nagraniu z 1929 roku skromną partię czelesty odegrał sam kompozytor.